Một con robot đặt trong lớp học luôn thu hút. Vấn đề là sự thu hút đó giảm rất nhanh, và điều còn lại sau khi hết mới lạ mới là thứ đáng trả tiền.
Ba vai trò khác nhau, đừng gộp lại
Robot là đối tượng học. Học sinh lắp, lập trình, sửa lỗi cho robot. Thứ học được là tư duy logic, giải quyết vấn đề, kiên nhẫn khi chương trình chạy sai. Đây là vai trò có giá trị học tập rõ nhất và cũng ít hào nhoáng nhất.
Robot là công cụ dạy. Robot đứng lớp, đọc bài, hỏi đáp với học sinh. Vai trò này gây ấn tượng mạnh và giá trị học tập thì phụ thuộc hoàn toàn vào nội dung — nếu nội dung tốt thì một màn hình cũng làm được.
Robot là phương tiện tạo hứng thú. Sự có mặt của robot làm buổi học hấp dẫn hơn, kéo học sinh đến trung tâm, tạo hình ảnh cho trường.
Ba vai trò này đòi ba loại thiết bị và ba cách đầu tư khác nhau. Sai lầm phổ biến là mua thiết bị cho vai trò ba rồi kỳ vọng kết quả của vai trò một.
Nói rõ mình đang mua vai trò nào là quyết định quan trọng nhất, và nó nên được viết ra chứ không để mập mờ.
Robot làm đối tượng học: giá trị nằm ở đâu
Đây là vai trò có nền tảng sư phạm vững nhất, và lý do khá cụ thể.
Phản hồi tức thì và không thể chối cãi. Chương trình sai thì robot đi sai, học sinh nhìn thấy ngay. Khác hẳn bài tập trên giấy phải chờ chấm.
Sai lầm rẻ và không đáng sợ. Robot đâm vào tường thì chạy lại. Điều này tạo ra môi trường thử nghiệm mà học sinh không sợ sai — thứ rất khó tạo ra bằng bài kiểm tra.
Vấn đề cụ thể, nhìn thấy được. Sao robot rẽ sớm quá? Câu hỏi này dẫn tới việc suy nghĩ về thời gian, tốc độ, cảm biến — những khái niệm trừu tượng trở nên cụ thể.
Làm việc nhóm tự nhiên. Một robot, ba học sinh, mỗi người một phần việc.
Điều kiện để vai trò này có kết quả: giáo viên phải biết đủ để hướng dẫn khi học sinh bí. Đây là ràng buộc thật, và nó lớn hơn ràng buộc về thiết bị.
Robot làm công cụ dạy: khi nào đáng và khi nào không
Đáng khi robot làm được điều màn hình không làm được. Có mặt trong không gian thật, di chuyển tới chỗ học sinh, thu hút sự chú ý của trẻ nhỏ, tạo tương tác bằng cử chỉ.
Không đáng khi việc chính là trình chiếu nội dung. Nếu robot chỉ đọc bài và chiếu slide thì một màn hình rẻ hơn nhiều lần và làm tốt hơn.
Đáng ở lứa tuổi nhỏ. Trẻ mẫu giáo và tiểu học phản ứng với robot mạnh hơn nhiều so với học sinh lớn. Với học sinh cấp ba, hiệu ứng mới lạ tan sau vài buổi.
Đáng khi cần lặp lại kiên nhẫn. Luyện phát âm, hỏi đáp từ vựng, ôn bảng cửu chương — robot không mất kiên nhẫn sau lần thứ ba mươi, và học sinh kém không ngại lặp lại với robot như ngại với thầy cô.
Lợi ích cuối này ít được nói tới và có thể là lợi ích thật nhất: robot không phán xét, nên học sinh yếu chịu luyện tập nhiều hơn.
Hiệu ứng mới lạ và cách vượt qua nó
Mọi thiết bị mới trong lớp đều có giai đoạn hào hứng rồi tụt. Với robot, giai đoạn hào hứng thường kéo dài vài tuần.
Dấu hiệu. Tuần đầu học sinh vây quanh, tuần thứ tư robot đứng góc phòng. Đây là hiện tượng bình thường chứ không phải thiết bị hỏng.
Điều quyết định phần sau. Robot có nằm trong nội dung học hay chỉ là phụ kiện. Nếu giáo án được thiết kế quanh robot thì nó tiếp tục được dùng; nếu nó chỉ được mang ra khi có khách thăm thì nó sẽ chỉ được dùng khi có khách thăm.
Cách xử lý. Viết giáo án cụ thể cho từng buổi có robot, với mục tiêu học tập rõ, trước khi mua thiết bị. Nếu không viết được giáo án thì đó là dấu hiệu chưa nên mua.
Đo bằng số buổi sử dụng. Ghi lại robot được dùng bao nhiêu buổi mỗi tháng. Con số này giảm dần là dấu hiệu sớm nhất, và nó dễ theo dõi.
Chọn thiết bị theo mục tiêu
Mục tiêu dạy tư duy lập trình → robot học tập nhỏ, rẻ, nhiều bộ để mỗi nhóm một con. Số lượng quan trọng hơn chất lượng từng con, vì học sinh cần tự tay làm chứ không phải xem.
Mục tiêu dạy ngoại ngữ hoặc luyện tập lặp lại → robot có khả năng đối thoại tốt, và điều quan trọng là chất lượng nghe nói chứ không phải hình dáng.
Mục tiêu thu hút học viên và tạo hình ảnh → robot hình người, đặt ở nơi phụ huynh nhìn thấy. Nói rõ với chính mình rằng đây là đầu tư marketing, và định giá cho đúng.
Mục tiêu dạy về robot như một ngành → thiết bị gần với thực tế công nghiệp, có thể lập trình ở mức sâu.
Ngân sách hạn chế → ưu tiên số lượng thiết bị đơn giản hơn là một thiết bị đắt. Mười con robot rẻ cho mười nhóm học sinh tự làm có giá trị giáo dục cao hơn một con robot đắt mà cả lớp đứng nhìn.
Nguyên tắc chung: trong giáo dục, học sinh phải được chạm vào. Thiết bị đắt tới mức không ai dám cho học sinh sờ là thiết bị đã mất phần lớn giá trị giáo dục của nó.
Câu hỏi thường gặp
Ba vai trò của robot trong giáo dục là gì?
Robot là đối tượng học để học sinh lắp và lập trình, robot là công cụ dạy đứng lớp và hỏi đáp, và robot là phương tiện tạo hứng thú và hình ảnh. Ba vai trò cần ba loại thiết bị và ba cách đầu tư khác nhau.
Lợi ích thật nhất khi robot làm công cụ dạy là gì?
Robot không phán xét, nên học sinh yếu chịu lặp lại luyện tập nhiều hơn so với luyện với thầy cô. Nó cũng không mất kiên nhẫn sau lần thứ ba mươi, điều rất khó với người dạy.
Làm sao vượt qua hiệu ứng mới lạ?
Viết giáo án cụ thể cho từng buổi có robot với mục tiêu học tập rõ, trước khi mua thiết bị. Nếu không viết được giáo án thì đó là dấu hiệu chưa nên mua.
Ngân sách hạn chế thì nên mua thế nào?
Ưu tiên số lượng thiết bị đơn giản hơn một thiết bị đắt. Mười con robot rẻ cho mười nhóm tự làm có giá trị giáo dục cao hơn một con đắt mà cả lớp chỉ đứng nhìn.
Đọc thêm trong Robot dịch vụ: nhà hàng, khách sạn, bán lẻ và Robot cho bất động sản & showroom.
